Mijn hele leven was ik ‘nazaat van Afrikaanse slaven’

Mijn hele leven was ik ‘nazaat van Afrikaanse slaven’. Naar ik nu steeds meer begrijp moet dat dus zijn nazaat van ‘tot slaaf gemaakte Afrikanen’. Het zit hem dus in dat ‘tot slaaf gemaakt’. Een nuancering die mij overigens volledig ontgaat en die ik ook vooral loos vind.  

Bestond er dan zoiets als 'zichzelf tot slaaf' gemaakte Afrikanen? Behoren zij die in slavernij waren geboren dan niet tot 'tot slaaf gemaakte' personen? Ik heb altijd gemeend dat elke persoon die slaaf was of is, als zodanig gemaakt is door zijn onderdrukkers. Is men misschien bang dat we ons dat onvoldoende realiseren?

U ziet het, deze 'nuancering' roept juist meer vragen op. Wellicht ben ik er te nuchter voor hoor. Ik zie mezelf niet aan tafel zitten en op melodramatische toon zeggen: "Ik ben een nazaat van tot slaaf gemaakte Afrikanen." Gewoon: mijn voorouders waren slaven. En altijd ben ik me er zeer van bewust geweest dat zij als zodanig waren onderworpen. Recht op leven en vrijheid; twee basismensenrechten die niemand bij gratie van een ander heeft gekregen. Dus ik doe niet mee aan deze lege nuancering 'tot slaaf gemaakt', al was het maar om niet mee te werken aan het misverstand dat er ook maar zoiets bestaat als een geboren of vrijwillige slaaf.

Naast dat het natuurlijk een statement is, is deze nuancering ook het gevolg van een doorgeschoten drang naar 'herschrijven' van de eigen geschiedenis. Van dat laatste ben ik overigens groot voorstander indien het zaken alsnog in juist historisch perspectief plaats en het kan bijdragen tot een hoger zelfbeeld. Een goed voorbeeld daarvan is het eerherstel van de drie slaven Codjo, Mentor en Present. Dankzij inspanningen van de Feydrasi fu Afrikan Srananman heeft dit trio de juiste positie gekregen in de geschiedschrijving die het verdient: geen criminele 'brandstichters' maar heldhaftige 'verzetshelden'.

Maar als we gaan lopen mierenneuken over onbenullige nuances, dan schieten we ons doel voorbij en wordt er alleen maar tweedracht gezaaid. En dat is wat de Nationale Reparatie Commissie Suriname (NRCS) doet. Zij heeft als doel 'reparatie', in breedste zin des woords mag ik aannemen. Maar haar werkwijze veroorzaakt eerder meer schade in de vorm van onderlinge verdeeldheid. Het is een tragikomische aanfluiting dat deze commissie een bloemlegging heeft verricht op 30 juni bij het standbeeld van Simón Bolívar. Een ding weet ik zeker: Bolívar was niet de bevrijder van zwarten in Latijns-Amerika, maar hij streed om onafhankelijkheid voor een elite die zich juist voorstond op zijn Europese afkomst.

Als ik bijvoorbeeld kijk naar de ondergeschoven plaats die zwarte minderheden innemen in bepaalde Latijns-Amerikaanse landen, dan heb ik geen enkele reden om Bolívar te erkennen als bevrijder van onze Afrikaanse voorouders. Maar de NCRS houdt een eigen kronkel erop na en legt liever een krans bij het standbeeld van Bolívar dan bij dat van Kwakoe. Ik begrijp natuurlijk wel de gedachtegang erachter, want zegt men: 1 juli 1863 was op een woensdag en de Afrikaanse benaming voor op die dag geboren zijn, is 'Kwakoe'. Maar die datum was er helemaal geen sprake van feitelijke afschaffing van de slavernij in Suriname; dat heeft nog tien jaren geduurd.

Het is goed om ons daarvan zeer bewust te zijn. Maar om nu Kwakoe, hét eigen gecreëerde symbool van vrijheid, zo te schofferen, dan zit ergens een steekje bij je los. Wat dat betreft behoeft deze reparatiecommissie zelf de hoognodige reparatie. Dus voor mij ook geen krampachtige hergeschiedvervalsing, zoals bloemen leggen bij een vrijheidssymbool dat niets van doen heeft met afschaffing van de slavernij. De NCRS doet beter aan ons te bevrijden van de erfenis van verdeel en heers: de grootste sta-in-de-weg van onze emancipatie.
  1. slaaf 8
  2. gemaakte 4
  3. nuancering 4
  4. bolivar 4
  5. nazaat 3