Sranan Sabiman : John Gabriël Stedman

John Gabriël Stedman (Dendermonde, 1744 – Devonshire, 5 maart 1797) was een Schots-Nederlandse officier in de Schotse Brigade van het Nederlandse leger.

Hij hielp bij het onderdrukken van een slavenopstand in Suriname. Hij werd verliefd op een slavin, en probeerde haar vrij te kopen. Over zijn ervaringen schreef hij het invloedrijke boek Reize naar Surinamen en door de binnenste gedeelten van Guiana.

Hierin bekommerde hij zich openlijk om de rechten van de slaven, met name om de vraag of zij als mens behandeld moesten worden.

Biografie

Stedman werd geboren in de Zuidelijke Nederlanden, als zoon van een Schotse vader en een (Zuid-)Nederlandse moeder.

Stedman werd in 1755 naar een Britse oom gestuurd die hem zou opvoeden, maar hij had het bij deze strenge man, die een aanhanger was van de ideeën van Jean-Jacques Rousseau, niet naar zijn zin.

Daarom kwam Stedman op twaalfjarige leeftijd weer naar de Republiek. Een kapitein in het leger leidde hem op tot sergeant. In 1760 nam hij dienst bij de Schotse Brigade, die onder gezag van de Staten-Generaal stond. Stedman dronk veel en maakte schulden.

Drank en schulden zorgden ervoor dat hij naar Suriname afreisde

Om aan zijn problemen te ontsnappen vertrok hij in 1772 op 28-jarige leeftijd naar Suriname als soldaat. Nog tijdens de overtocht begon hij een dagboek.

In Suriname was een slavenopstand uitgebroken, en de bestuurders van Suriname riepen de hulp van de Staten-Generaal in, die een legertje van 800 man naar de kolonie stuurden. Stedman meldde zich op 29 oktober 1772 als vrijwilliger voor een expeditie die de opstand moest onderdrukken.

Hij kreeg de rang van kapitein, en nam tussen 1773 en 1777 deel aan diverse veldtochten tegen Boni en zijn Marrons in de moerassen ten oosten van de Cottica. Zijn motieven waren deels van financiële aard.

Joanna
– de vrouw waar Stedman verliefd op werd –

Stedman was in Paramaribo verliefd geworden op de 15-jarige slavin Joanna, een mulattin die behoorde tot de inboedel van de plantage Fauquemberg aan de rivier de Commewijne, en had met haar een zoon gekregen, Johnny genaamd.

Hij hoopte hen vrij te kunnen kopen, maar of dit is gelukt is niet helemaal duidelijk. Volgens Stedman lukte het, maar Joanna zou hebben geweigerd hem te vergezellen toen hij naar Nederland terug wilde keren. Volgens een andere bron kon Stedman de koopprijs niet opbrengen en moest zijn geliefde en hun kind daarom achterlaten.

In Suriname werd hij verliefd op een slavin

Stedman keerde in 1777 terug in Europa, alwaar hij weer dienst nam bij de Schotse Brigade. Hij werd bevorderd tot majoor, en vlak voordat hij in 1783 ontslag nam uit de Schotse Brigade werd hij nog bevorderd tot luitenant-kolonel.

Vangst van een enorme aboma
– op de voorgrond John Stedman –

In datzelfde jaar overleed Joanna te Suriname (volgens sommige bronnen in 1782).

In 1782 trouwde hij met de Nederlandse Adriana Wiertz van Coehoorn (1764-1829). Het echtpaar verhuisde naar Devonshire, en zou in totaal vijf kinderen krijgen. De oudste zoon werd opgeleid tot zeeman en kwam op 19-jarige leeftijd tijdens zijn eerste reis door verdrinking om het leven.

De meeste van zijn kinderen overleden op jonge leeftijd

Johny, de zoon van Stedman en Joanna, was na de dood van zijn moeder naar zijn vader gekomen. Hij nam dienst bij de Britse marine, en stierf als adelborst aan boord van een schip in de buurt van Jamaica.

Stedman overleed in Devonshire en kreeg een graf aan de achterkant van de kerk. Pas in 2000 werd door nabestaanden een steen op zijn graf geplaatst.

Het boek

Tijdens zijn verblijf in Suriname hield Stedman een dagboek bij. Het beschrijft veel dagelijkse gebeurtenissen en geeft een goed beeld van Suriname, de kolonisten en de slavernij.

Hij was een niet onverdienstelijk tekenaar en maakte bij zijn aantekeningen verschillende tekeningen en waterverfschilderingen. Stedman begon met het beschrijven van zijn verblijf in Suriname op 15 juni 1778.

Redimusu
– een zogeheten "negerjager" –

In 1791 overhandigde hij het manuscript aan een uitgever in Londen die zich bewoog in radicale politieke kringen. Hoewel Stedman de gebeurtenissen uit zijn dagboek al aanzienlijk gekuist had, werd het werk niet geschikt geacht voor publicatie.

Zijn boek werd aanvankelijk gecensureerd op de markt gebracht

Toen Stedman in 1795 het eerste gekuiste resultaat onder ogen kreeg, weigerde hij het te accepteren. Tot 1796 was hij in conflict met de uitgever met de bedoeling wijzigingen terug te draaien, maar uiteindelijk gaf hij het groene licht voor de publicatie van de in zijn ogen gehavende versie.

In 1796 werd Stedmans verslag uitgegeven te Londen onder de titel Narrative of a five years' expedition against the revolted Negroes of Surinam. Het zou twee jaar na zijn dood ook in het Nederlands verschijnen.

Mishandeling van een slaaf
– de meeste beulen waren zelf ook slaaf –

Ondanks de vele aanpassingen aan het manuscript speelde het boek een belangrijke rol in de bewustwording van het Europese publiek ten aanzien van de mensonterende behandeling van slaven.

Stedmans losse seksuele moraal en de meest gruwelijke gewelddadige ervaringen zijn er niet in terug te vinden. Zijn relatie tot Joanna bleek later sterk te zijn geïdealiseerd.

Inhoud

Reize naar Surinamen en door de binnenste gedeelten van Guiana, oorspronkelijk in 1797 in het Engels uitgegeven als Narrative, of a five years' expedition, against the Revolted Negroes of Surinam.

Het is een reisverslag van John Gabriël Stedman, die in 1773 in Suriname arriveert. Het is vertaald door Johannes Allart en gepubliceerd in 1799. Het boek beschrijft Suriname en een expeditie tegen opstandige slaven.

Het boek betekende veel voor de beeldvorming over de slavernij

De uitgave speelde een belangrijke rol in de beeldvorming over de slavernij in Suriname en de afschaffing daarvan.

Het boek behoort tot de eerste grondige beschrijvingen van Suriname. De auteur behandelt de natuur, liefdesavonturen, plantagehouders en slaven in Suriname. Een deel van het boek beschrijft de strijd van Louis Henri Fourgeoud tegen weggelopen slaven, die onder leiding stonden van guerrillaleiders Baron, Boni en Jolicoeur.

De schrijver is ontsteld over de wreedheden die de Nederlanders en anderen begingen tegenover de slaven en maakt zich sterk voor abolitionisme, de afschaffing van de slavernij.

Tot slaaf gemaakten
– aankomst bij de (huidige) platte brug –

Stedmans Nederlandse uitgever schrapte een aantal uitingen van abolitionisme, bijvoorbeeld een passage waarin Stedman verklaarde dat hij opzettelijk mis schoot bij aanvallen op rebellenkampen.

Stedman zelf, die het boek publiceerde toen hij getrouwd huisvader was, liet zijn seksuele escapades deels weg, waaronder de betaalde seks die tussen Europese mannen en Surinaamse vrouwen gangbaar was.

Ontstaan, uitgave en ontvangst

De expeditie waar Stedman aan deelneemt, blijkt in eerste instantie niet meer nodig en om zich bezig te houden, begint hij observaties en aantekeningen over Suriname te maken.

Deze heeft hij bij terugkomst in Europa verwerkt tot reisverhaal, maar in de Nederlandse uitgave ontbreken enkele controversiële passages. Stedman was woedend toen hij dat ontdekte en zou vele exemplaren verbrand hebben.

De gravures geven een goed beeld van Suriname in die tijd

Gereputeerde kunstenaars als Francesco Bartolozzi en William Blake maakten voor het boek gravures op basis van Stedmans tekeningen, waarvan de meeste overgenomen zijn uit de Engelse uitgave.

Blijkens het voorwoord is een aantal afbeeldingen van de Surinaamse natuur weggelaten. Ondanks de coupures maakten het boek en de indringende platen van William Blake grote indruk.


— UW MENING —

Kent u het boek en heeft u het gelezen?