Sranan Sabiman : Anansi

Anansi is een mythische spin uit volksverhalen uit zowel West-Afrika als de Caraïben, maar is in tegenstelling tot wat veel mensen denken niet Surinaams van oorsprong.

Kenmerkend voor de Anansiverhalen is dat Anansi zijn tegenstanders steeds te slim af is. In zijn karakter heeft hij zowel elementen van de schurk als de egoïst.

Hij heeft er geen probleem mee om zijn vrouw Akuba of een van zijn vele kinderen te bedonderen, wanneer hij daar zelf voordeel van heeft (en in de regel is dat voordeel: meer eten).

In Suriname en Sierra Leone worden de verhalen over Anansi Anansi tori genoemd.

Op de Nederlandse Antillen heet de spin Nanzi, of ook wel: Kompa Nanzi (kameraad Nanzi) en spreekt men van de vertellingen als kuentanan di Nanzi. Bij de Ashanti (Ghana, de oorsprong) heten ze Anansasem.

Oorsprong

De oorspronkelijke Anansiverhalen komen uit Ghana in West-Afrika. "Anansi" is een woord uit de taal van het Akan-volk dat "spin" betekent.

Uit overgeleverde verhalen blijkt dat Anansi tot aan de 18e eeuw door de bewoners van het noordelijk kustgebied van de landen rond de golf van Guinea de betekenis had van een schepper.

In de sage waarmee voor hen de geschiedenis begint, heeft de spin de rol van een godheid gespeeld en is dus een hemelbewoner. In sommige verhalen is Anansi oorspronkelijk zelf de zon.

Men zag de zon als een enorme spin die in haar stralen zit als in een web).

De spin bezit als zonnedier verdorrende kracht en weet vruchtbaarheid te brengen en voedsel te verschaffen.

Van goddelijk personage is de spin langzaam maar zeker een aards personage geworden. Dit begint met de draad waarlangs de zonnespin zich neerlaat, waardoor hij in staat is te bemiddelen tussen de hemelbewoners en de schepselen op aarde.

de Meesterspin Anansi
– afkomstig uit Puerto Rico –

Later werd zijn aanwezigheid gezien als voorteken, zowel van goed als van kwaad. Ook wordt de spin overal beschouwd als ziekteoorzaak.

Zo zijn er in West-Indië verhalen waarin de spin, door een geldstuk in de anus van een gouverneur te stoppen, een ziekte teweegbrengt. Geleidelijk ging men steeds meer geperverteerde daden van de spin bij zichzelf zien.

Naarmate men rationeler gaat denken, treden zijn aardse biologische en boosaardige kenmerken naar voren. Nu Anansi geen god meer is, maar er toch iets van zijn goddelijke herinnering overblijft, wordt hij een demon.

Van demon verschuift zijn boosaardige karakter gemakkelijk naar dat van een slimme schurk. Uiteindelijk verliest Anansi zelf zijn menselijke voorkomen en wordt hij beschouwd als een dier, met een dierlijk doen en laten.

Verspreiding

Door Afrikaanse slaven werden de verhalen meegevoerd naar Amerika, waar de verhalen deel uit gingen maken van de lokale cultuur.

Dit gebeurde onder andere in Suriname, de Nederlandse Antillen, Jamaica en via Jamaica zelfs weer terug naar West-Afrika (naar de Krio in Sierra Leone).

Met de slaventransporten, van de zestiende tot ver in de negentiende eeuw, gingen de Anansiverhalen mee naar de Nieuwe Wereld.

Surinaamse attributen in Anansi
– de kalebas komt vaak terug in de verhalen –

In "de Nieuwe Wereld" moesten de slaven werken op plantages, vertelden zij onderling de verhalen uit hun eigen cultuur en verzonnen varianten waarin hun afkomst een grotere rol speelde.

Ook kreeg de zwakke maar slimme spin een vaste tegenstander, namelijk de sterke maar domme tijger.

De Anansi-verhalen hebben zich in de loop der eeuwen altijd aangepast aan de natuur, maar bijvoorbeeld ook de sociale omstandigheden van de bedenkers en vertellers.

Anansi Tori's

In Suriname was het de gewoonte om Anansi Tori's bij begrafenissen en sterfhuizen te vertellen, en dan alleen 's nachts.

Anansi diende om aandacht van de overledene af te leiden, door over hem in plaats van de dode te praten. De ziel moest men niet hinderen met het noemen van zijn of haar naam. Hierom werd over de overleden persoon slechts gesproken als over a suma, een zekere persoon.

Juist omdat de spin moet afleiden van de overledene, worden verhalen verteld waarin de lotgevallen van die persoon voorkomen.

In Suriname, maar ook onder Surinamers en Antillianen in Nederland, worden de verhalen nog steeds voorgedragen.

Men vertelt elkaar de verhalen in een groot gezelschap, waarbij de luisteraars elkaar mogen onderbreken om vragen te stellen, op- of aanmerkingen te maken of een nog spannender verhaal te vertellen.

Traditioneel uitvaartritueel
– in de potten zit eten voor de overledene –

Dit heet een Kot'tori (koti betekent snijden). Soms wordt een verhaal zelfs onderbroken om een raadsel, een laitori, te vertellen, een raadsel dat de anderen dan moeten oplossen.

Iedereen vertelt de Anansi Tori's op zijn eigen manier, waardoor er veel verschillende versies van hetzelfde verhaal bestaan. Het is wel de bedoeling dat je als verteller precies uitbeeldt wat Anansi in het verhaal meemaakt. Als hij bijvoorbeeld lacht of huilt, moet de verteller ook lachen of huilen.

Anansi Tori's zijn erg leerzaam voor kinderen. Net als de meeste dierfabels bevatten ze een combinatie van lering en vermaak.

Niet alleen vormen ze een bron van mythes en religie, ook zijn er verhalen waarin de oorsprong van bepaalde culturele en natuurlijke normen en waarden verklaard worden.

Achtergronden

Enkele bekende verhalen

Bron : Wikipedia / online archieven


— UW MENING —

Kende u het verhaal achter Anansi?